Balansventilatie is een ventilatiesysteem dat twee dingen tegelijk doet: 

• Het blaast verse lucht van buiten naar binnen 

• Het blaast vervuilde lucht uit huis naar buiten 

Dat gebeurt in gelijke hoeveelheid. Daarom heet het balansventilatie: er komt net zoveel lucht binnen als er naar buiten gaat. 

In veel huizen zit bij balansventilatie een warmteterugwinningsunit (wtw). Deze unit gebruikt de warmte van de lucht die naar buiten gaat om de koudere lucht van buiten alvast op te warmen. Zo komt er verse, maar geen koude lucht het huis binnen. Dat voelt comfortabel én het scheelt energie. 

Slim ventileren met sensoren 

Je kunt balansventilatie ook 'vraaggestuurd' maken. Dat betekent dat het ventilatiesysteem automatisch harder of zachter gaat werken. Dat gebeurt met sensoren die meten: 

• hoeveel CO2 (uitgeademde lucht) er in huis is 

• hoeveel vocht er in de lucht zit 

Als er veel mensen in huis zijn of als je doucht of kookt, ventileert het systeem extra. Is het rustig in huis, dan ventileert het minder. Zo ventileer je precies genoeg en gebruik je niet meer energie dan nodig is. 

Goed gebruik is belangrijk 

Balansventilatie zorgt voor gezonde lucht in huis, maar alleen als je het systeem goed gebruikt. Het systeem heeft filters die fijnstof en andere verontreinigde stoffen uit de lucht halen. Die filters moet je regelmatig schoonmaken of vervangen. 

Doe je dat niet, dan:

• werkt het systeem minder goed 

• kan er vieze lucht in huis komen 

• kunnen schimmels en bacteriën worden meegeblazen 

Bij balansventilatie komt alle verse lucht via dit systeem binnen. Het is daarom ontzettend belangrijk dat je het systeem goed onderhoudt. Want dan blijft het systeem schoon en de lucht dus óók.  

Waar komt balansventilatie voor en hoe herken je het?  

Balansventilatie wordt al gebruikt sinds ongeveer 1980, vooral in nieuwbouwhuizen. Sinds 2000 is het systeem veel populairder. Toch heeft maar ongeveer 5 procent van de huizen in Nederland balansventilatie.  

Je kunt balansventilatie herkennen aan: 

• aanvoerventielen in de woonkamer en slaapkamers 

• afvoerventielen in badkamer, wc en keuken 

• een ventilatie-unit in huis, vaak op zolder of in de ruimte waar ook de cv-ketel hangt 

In die ventilatie-unit zitten twee ventilatoren: 

• Eén ventilator blaast schone lucht van buiten naar binnen 

• De andere ventilator blaast vuile lucht van binnen naar buiten 

Zo wordt oude, vervuilde lucht afgevoerd en komt er verse buitenlucht voor terug. Omdat er evenveel lucht naar binnen gaat als naar buiten, heet dit systeem balansventilatie.

Tips voor balansventilatie

Hoe werkt balansventilatie?

Bij balansventilatie gaan de verse lucht en de vuile lucht door aparte buizen (kanalen) door het huis. 

• Via ventielen in de woonkamer en slaapkamers komt verse buitenlucht naar binnen. 

• Via ventielen in de keuken, badkamer en het toilet gaat vuile lucht naar buiten. 

De ventielen in de woonkamer en slaapkamers zijn anders dan de ventielen in de badkamer, keuken en toilet. Ze zijn ook aangesloten op andere buizen, zodat vuile en verse lucht nooit bij elkaar komen.  

Met een regelknop kun je instellen hoeveel lucht het systeem ververst. Deze knop heeft meestal 3 standen (laag, normaal en hoog) en zit vaak in de keuken en/of badkamer. 

Waarom is luchtstroming in huis zo belangrijk?  

De ventilatie werkt alleen goed als de lucht zich door het hele huis kan verplaatsen. Verse lucht moet van de woonkamer en slaapkamers naar de keuken, badkamer en het toilet kunnen stromen. Pas daar kan de vuile lucht worden afgevoerd. 

Als je alle kamers afsluit, werkt het systeem niet meer goed. Vuile lucht blijft dan hangen. 

Daarom is het nodig dat er: 

• minimaal 1,5 centimeter ruimte onder de deuren zit (tussen de deur en de vloer of drempel), óf dat er

• speciale ventilatieroosters in deuren of muren zitten

Zo kan de lucht van kamer naar kamer stromen. 

Moeten ramen open of dicht? 

Voor een goede werking van de balansventilatie kun je de ramen het beste dicht houden. Het systeem regelt zelf hoeveel lucht er binnenkomt en naar buiten gaat. Als je ramen lang openzet: 

• werkt het systeem minder goed 

• gaat er onnodig warmte verloren 

Balansventilatie voor het hele huis of per kamer 

Er zijn twee soorten balansventilatie: 

• Centrale balansventilatie (voor het hele huis) 

• Lokale balansventilatie (per kamer) 

Welk type je kiest, hangt af van je woning en van wat technisch mogelijk is. 

Centrale balansventilatie (voor het hele huis) 

Bij centrale balansventilatie is er één ventilatie-unit die de verse lucht aanvoert en de vuile lucht afvoert in het hele huis. Dit gebeurt via buizen (kanalen) en ventielen in verschillende kamers. 

De verse lucht komt binnen in de: 

• woonkamer 

• slaapkamers 

De vuile lucht gaat naar buiten via: 

• de keuken 

• de badkamer 

• het toilet 

Centrale balansventilatie wordt vooral gebruikt in nieuwbouwwoningen. De bouwers plaatsen de buizen netjes in muren en plafonds. 

In bestaande woningen is centrale balansventilatie moeilijker te installeren. Er is dan vaak een grote verbouwing nodig, omdat er in elke ruimte aparte buizen moeten komen voor aanvoer en afvoer van lucht. 

Lokale balansventilatie (per kamer) 

Bij lokale balansventilatie heeft één kamer of hebben meerdere kamers een eigen ventilatie-unit. Dit heet ook wel decentrale balansventilatie. Er zijn dan geen buizen nodig door het hele huis. De aanvoer van verse lucht en afvoer van vervuilde lucht gebeurt door het apparaat dat meestal wordt verwerkt in de buitenmuur van de kamer. Dan zit er alleen een buis in de muur. Als de ventilatie-unit 2 kamers ventileert, zijn soms wel korte ventilatiekanalen nodig naar de muur.

Waarom is balansventilatie energiezuinig? 

Van alle mechanische ventilatiesystemen zorgt balansventilatie voor het minste warmteverlies. Warme lucht die naar buiten gaat warmt de verse lucht op voordat die het huis binnenkomt. Dit gebeurt in een onderdeel dat 'warmtewisselaar' heet. We noemen dit ook wel een wtw-unit (wtw betekent warmteterugwinning). Zo krijg je verse lucht in huis zonder dat het meteen koud wordt. Daardoor hoef je minder te stoken en bespaar je energie.

Lokale ventilatie-unit kan goed in bestaande woning

Lokale balansventilatie kun je goed in een bestaand huis laten aanleggen. Dat kan in 1 ruimte (bijvoorbeeld de woonkamer) maar ook in een paar of zelfs alle kamers. In vergelijking met natuurlijke ventilatie (via roosters, raampjes en kieren) heb je schonere lucht en verlies je minder warmte.

Let op bij nieuwe ramen of kozijnen: ga je ook je ramen of kozijnen vervangen, pas deze dan aan op de balansventilatie. Want bij balansventilatie zijn ventilatieroosters in je ramen overbodig (en zelfs nadelig voor het rendement).

Warmte terugwinnen

Van alle mechanische ventilatiesystemen veroorzaakt balansventilatie het minste warmteverlies. Dat komt doordat bij balansventilatie (bijna) altijd de binnenkomende, koude lucht wordt opgewarmd met de warme lucht die naar buiten gaat. Dat gebeurt met een warmtewisselaar (een wtw-unit, wtw staat voor warmteterugwinning). Met balansventilatie kun je dus goed ventileren zonder veel energieverlies.

Koelen in de zomer

Een balansventilatiesysteem met wtw houdt in de winter warmte vast. Maar het kan in de zomer ook helpen om je huis koeler te houden. Hoe dat werkt, hangt af van de extra opties van je systeem.  

Goede balansventilatie (zowel centraal als lokaal) beschikt over een bypass. Dit onderdeel is onmisbaar tijdens warme dagen en zomeravonden. Wanneer de buitenlucht koeler is dan de lucht in huis, zorgt de bypass ervoor dat de aangevoerde lucht rechtstreeks naar binnen gaat. De lucht stroomt niet langs de warmtewisselaar. Hierdoor warmte de afgevoerde binnenlucht de koele buitenlucht niet onnodig op. Zo kun je je huis ’s nachts op een natuurlijke manier een paar graden laten afkoelen.

Waar moet je op letten?

• Bouwjaar: Sinds 2016 moeten balansventilatie-units verplicht een bypass hebben.
• Oudere systemen: Bij oudere units ontbreekt een bypass soms. Let hierop als je een huis koopt met balansventilatie. Laat het bij twijfel controleren door een expert.
• Achteraf inbouwen: Het is technisch mogelijk om later een bypass te laten plaatsen. Maar dit is vaak vrij duur.

Actief koelen met water (adiabatische koeling)   

Wil je meer koelkracht? Dan kun je bij moderne systemen een koelmodule laten inbouwen (zoals een Homevap-koeler). Dit werkt via indirecte adiabatische koeling: 

• Het systeem gebruikt water om de uitgaande lucht door verdamping af te koelen. 

• De binnenkomende verse lucht stroomt – via de warmtewisselaars in de wtw – langs deze koude lucht en wordt zo ook gekoeld. 

• Dit verbruikt veel minder energie dan een airco, maar verbruikt wel wat water. 

Goed om te weten: adiabatische koeling maakt je huis een stuk aangenamer. Maar de koelkracht van deze techniek is minder dan die van een echte airco. Adiabatische koeling zwakt vooral de ergste hitte af. Let er ook op dat niet elk (oud) wtw-systeem geschikt is voor zo’n uitbreiding. Dit hangt af van het type en of je kanalen goed geïsoleerd zijn tegen condens. 

Balansventilatie zuiniger maken

1. Upgrade je ventilatiebox  
Heb je een oude balansventilatiebox (van voor 2005) of een systeem zonder warmteterugwinning (wtw)? Dan is het slim om de volledige box te vervangen in plaats van alleen de losse onderdelen. 

• De voordelen: nieuwe modellen presteren veel beter, zijn een stuk stiller en hebben vaak geen elektrische naverwarming meer nodig. Dat scheelt flink op je energierekening. 
• Check je huidige systeem: kijk op het typeplaatje van je box. Zie je daar AC, 50 Hz, 230 V of een ~ staan? Dan heb je een verouderde wisselstroommotor die veel stroom vreet. Moderne boxen werken op DC (gelijkstroom) en zijn veel zuiniger. Kom je er niet uit? Bel of mail dan de fabrikant: die kan aan het typenummer zien om wat voor ventilatoren het gaat. 

2. Maak het systeem 'vraaggestuurd' 
Laat je ventilatie niet de hele dag op vol vermogen draaien. Het systeem koppelt de informatie van CO2-meters en vochtmeters. Daardoor kan het zelf bepalen hoeveel verse lucht er nodig is. Is er niemand thuis? Dan gaat de box automatisch in de spaarstand. Hiermee bespaar je veel energie zonder dat je er omkijken naar hebt. 

3. Onderhoud de filters 
Dit is de simpelste besparing: maak de filters regelmatig schoon en vervang ze op tijd (meestal elk half jaar). Vervuilde filters zorgen voor meer weerstand, waardoor de motor harder moet werken en dus meer stroom verbruikt. 

Ventilatiewarmtepompsysteem met balansventilatie

De balansventilatie gebruikt de warmte van de uitgaande lucht om de binnenkomende lucht die naar je kamers gaat op te warmen. De warmte die overblijft kun je gebruiken voor je verwarming of warm water. Hiervoor heb je een specifieke ventilatiewarmtepomp nodig. Die verdeelt zelf de warmte tussen de warmteterugwinning voor ventilatie, en de warmtepomp voor verwarming of warm water.

ISDE-subsidie voor ventilatie

Sinds 1 januari 2026 kun je ISDE-subsidie krijgen voor een ventilatiesysteem. Dat kan alleen als je het combineert met één of meer isolatiemaatregelen.

Je krijgt eenmalig € 400 subsidie voor een energiezuinig ventilatiesysteem dat voldoet aan de voorwaarden. Zelf installeren mag niet en de subsidie moet je binnen 24 maanden na installatie aanvragen. 

Let op: combineer je ventilatie met isolatie, dan verdubbelt het subsidiebedrag voor isolatie niet. Dat gebeurt wel als je isoleert in combinatie met een warmtepomp, zonneboiler of aansluiting op een warmtenet. 

Lees meer over subsidie voor ventilatie.

Gebruik de juiste stand

Als je de balansventilatie goed gebruikt, zorgt het voor gezonde lucht in huis. Verkeerde installatie, te weinig onderhoud of verkeerd gebruik kan gezondheidsklachten veroorzaken. 

Het ventilatiesysteem heeft 2 of 3 standen. Welke gebruik je wanneer? 

Zet de schakelaar altijd op de hoogste stand als er veel mensen in huis zijn, er gerookt of geklust wordt, of als je binnen een was te drogen hebt hangen. Nieuwe standenschakelaars hebben bovendien een ledlampje. Dat geeft aan wanneer je luchtfilters van een wtw-unit moet (laten) reinigen of vervangen. 

Heb je alleen een schakelaar in de keuken? Check of het mogelijk is een extra (draadloze) schakelaar met een timerfunctie te plaatsen in de badkamer. Zo kun je makkelijker en beter ventileren. En de timer voorkomt dat je onnodig lang ventileert.

Wanneer zet je de balansventilatie uit?

De balansventilatie zorgt dat de lucht in huis schoon blijft. Zet het systeem dus alleen uit: 

• bij onderhoud, of 

• bij een ramp in de buurt als de overheid adviseert om ramen en deuren te sluiten. 

Zo zet je het systeem uit:

1. Zit er een stekker in? Trek die uit het stopcontact. 
2. Zit er geen stekker in? Zet dan de schakelaar in de meterkast uit. Tip: Plak een sticker bij de juiste schakelaar, zodat je hem later makkelijk vindt.

Last van geluid? Check deze tips

Heb je last van geluid? Volg deze tips: 

1. Kijk waar het geluid vandaan komt. Misschien moet je de ventilator of de filters (laten) schoonmaken. 
2. Komt er geluid uit de kanalen? Kijk of je daar een geluidsdemper kunt plaatsen. 
3. Maakt de ventilatie-unit veel geluid? En helpt schoonmaken niet genoeg? Dan kun je overwegen een kast om de unit te zetten die het geluid dempt. 

Schoonmaken en onderhoud

In de ventilatie-unit zitten filters. Die houden stof en vuil uit de binnenkomende lucht tegen. Vuil blijft ook achter in de ventielen en kanalen. 

Maak filters, ventielen en kanalen schoon of vervang ze regelmatig. Doe je dit te weinig, dan komt er te weinig verse lucht binnen en kan het systeem juist vuil, vocht, schimmels en bacteriën je huis inblazen. 

Onderhoud dat je zelf kunt doen:

• Vervang de filters 2 keer per jaar door schone filters. Maak ze tussendoor minstens 1 keer schoon met de stofzuiger. Woon je aan een drukke weg, doe het dan vaker. Het kan handig zijn om een herinnering in je telefoon of agenda te zetten, zodat je het niet vergeet.
• De ventielen moeten ook af en toe worden schoongemaakt met een schoon sopje. Dit kun je het beste laten doen door de onderhoudsmonteur, elke 2 jaar. Toch zelf doen? Let dan goed op dat je de ventielen niet verwisselt en dat je de instelling niet per ongeluk verandert. Maak ze een voor een schoon. En zet – voordat je ze loshaalt – een klein streepje op het ventiel en de houder. Dan weet je hoe je ze terug moet plaatsen.
• Vraag de installateur om een gebruiksaanwijzing, of kijk op de website van de leverancier.

Onderhoud door deskundige

Laat ongeveer eens in de 2 jaar een onderhoudsmonteur langskomen voor onderhoud aan de ventilatie-unit en de bypass (als je deze hebt). De monteur kan ook de ventielen schoonmaken. De kanalen moeten ongeveer eens in de 8 jaar worden schoongemaakt. Na elk onderhoud moet de installateur het ventilatiesysteem opnieuw inregelen. Het is handig om voor dit onderhoud een onderhoudscontract af te sluiten bij een erkende ventilatie-installateur.

Heb je last van lawaai of tocht uit het ventilatiesysteem, waardoor je de ventilatie het liefst uitzet? Laat dan zeker onderhoud plegen.

Monteur vinden: neem een bedrijf met Ventilatiekeur

Het onderhoud aan de ventilatiebox met daarin de motor kun je niet zelf doen. Laat de box eens in de 2 jaar onderhouden. Het hele ventilatiesysteem moet ongeveer elke 4 jaar gecontroleerd worden. Als het nodig is, moet het opnieuw worden ingeregeld. Ook het schoonmaken van de afvoerkanalen moet je uitbesteden. Dat moet ten minste eens in de 8 jaar gebeuren. 

Het is handig om voor deze klussen een onderhoudscontract af te sluiten. Kies voor een bedrijf dat het Ventilatiekeur gebruikt. Het bedrijf voert het onderhoud dan uit volgens bepaalde regels en kwaliteitsnormen.

Nieuw huis? Laat de ventilatie keuren

Koop je een huis waar balansventilatie in zit, dan is het verstandig om het systeem te laten keuren. Je weet dan of het goed werkt of niet. Een heel nieuw systeem kun je bij oplevering uitgebreid laten keuren. Laat deze Ventilatie Prestatie Keuring uitvoeren door een bedrijf dat gecertificeerd is door InstallQ en werkt volgens Beoordelingsrichtlijn BRL 8010.

Hulp voor huurders

Heb je als huurder vragen of klachten over de ventilatie in jouw (nieuwe) huurwoning? De eigenaar (meestal de verhuurder) is verantwoordelijk voor onderhoud en het verhelpen van gebreken. Doet die er niets aan? Vraag de Woonbond om advies (voor leden).

Energielabel ventilatie-unit

Sinds 1 januari 2016 hebben nieuwe ventilatie-units een energielabel. Het zuinigste label is A+. Units voor balansventilatie met warmteterugwinning (wtw) kunnen label A+ krijgen. Op het label staat ook hoeveel geluid de unit maakt. Het maximale geluidsniveau is 45 dB. Bij units die in 2018 of later op de markt zijn gekomen, is het maximale geluidsniveau 40 dB. Meer informatie vind je op Energielabel.

Meer informatie

• Huurders kunnen met vragen over ventilatie, vocht, kou en schimmel in huis terecht bij de Huurderslijn van de Woonbond: 020 5517755 (alleen voor leden).
• Problemen met het ventilatiesysteem? Leden van Vereniging Eigen Huis kunnen hulp en advies krijgen over wie verantwoordelijk is.
• Laat een nieuw ventilatiesysteem ontwerpen en installeren door een deskundige. Die vind je via centraalregistertechniek.nl.
• Op zoek naar fabrikanten en grote installatie- of onderhoudsbedrijven? Kijk op de website van Binnenklimaat Nederland.